ਮਾਨਵ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਹਾਦਸੇ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਟੇਕ ਫੋਨ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਤੇ

              ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤਹਿਤ ਐਸ. ਐਮ. ਐਸ.
ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ

ਮਾਨਵ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਕਮੇ ਨੇ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੱਕਿਆ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਰੂਰਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਛੂਆ ਚਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰਹੇ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਕਰਾਸਿੰਗਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਲਦਬਾਜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜਨ 'ਚ 630 'ਚੋਂ 389 ਫਾਟਕ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 'ਚ 66 ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ 7.5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 1 ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮੁਲਾਜਮ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿਥਿਆ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ 1 ਦਰਜ਼ਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਰਾਸਿੰਗਾ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਚੁਣੇ ਗਏ ਫਾਟਕਾਂ ਦਾ ਠੇਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਕਮਾ ਗੋਂਗਲੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਝਾੜਨ 'ਚ ਰੁੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ। ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਸਫਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਤਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਿਕਮਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਇੰਤਜਾਰ 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚ ਅਤਿਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜਮ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਵਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੇ ਗੌਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ 24 ਨਵੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਿਲਗਾ ਕੋਲ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਬੱਸ ਦੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆਉਣ ਨਾਲ 12 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ 14 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਜਗਰਾਓ-ਅਜੀਤਵਾਲ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੂਹੜਚੱਕ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸ ਦੇ ਗੱਡੀ 'ਚ ਵੱਜਣ ਕਾਰਨ 17 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। 14 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਖੇਮਕਰਨ ਰੇਲਲਾਈਨ ਤੇ ਇੱਕ ਫਾਟਕ ਤੇ ਡੀ. ਐਮ. ਯੂ. ਅਤੇ ਕਵਾਲਿਸ ਗੱਡੀ ਦੀ ਟੱਕਰ 'ਚ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਮਸਾਂ ਜਾਨ ਬਚੀ ਪਰ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ 2 ਅੰਗਰੱਖਿਅਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। 16 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਜਗਰਾਓ ਕੋਲ ਇੱਕ ਟੈਪੋ ਟਰੈਵਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਚਲਦਿਆਂ 14 ਖਿਡਾਰੀ ਗੰਭੀਰ ਜਖਮੀ ਹੋਏ। 21 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੁੰਮਟਾਲੀ ਕੋਲ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕ ਤੇ ਸਕੂਲ ਵੈਨ ਦੇ ਗੱਡੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਤੇ 7 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕਿ 18 ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ 'ਚ ਜਖਮੀ ਹੋਏ। 1 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝਾਂਵਰ ਕੋਲ ਹੋਏ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸੇ 'ਚ 2 ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ, 2 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੇ ਸਕੂਲ ਵੈਨ ਦੇ ਰੇਲ ਇੰਜਣ 'ਚ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ 15 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਥੇਹ ਕਲੰਦਰ ਕੋਲ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕ ਤੇ ਸਕੂਲੀ ਆਟੋ ਦੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆਉਣ ਨਾਲ 4 ਘਰਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ ਬੁਝ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਮਾਰ 'ਚ ਆਉਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ ਅਜੀਤਵਾਲ ਕੋਲ ਚਾਲਕ, 3 ਮਈ 2008 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਆਰਿਫ ਕੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ, 18 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ 2 ਫਰਵਰੀ 09 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਭਾਈ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰਾਜ ਕੋਲ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕ ਤੇ ਸਕੂਲ ਵੈਨ-ਟਰੇਨ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ 4 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁੱਲੇ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ 3 ਦਰਜ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖੂਨੀ ਹਾਦਸੇ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੇਲ ਮਹਿਕਮਾ ਉਹੋ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਆਨਬਾਜੀ ਕਰਕੇ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰੇਲ ਪਸੈਂਜਰਜ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸੁਖਦੇਵ ਰਾਮ ਬਾਂਸਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜੇਕਰ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਪਿਛੋਕੜ 'ਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ 'ਚ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸਹਾਇਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਮੈਨੇਜਰ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਬਠਿੰਡਾ ਐਸ. ਪੀ. ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਲਈ ਮਹਿਕਮੇ ਨੇ ਐਸ. ਐਮ. ਐਸ. ਕਰਨੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਲਾਹੇਵੰਦ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜਨ 'ਚ ਮਾਨਵ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਬਣਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਦੀ ਦੀ ਆਸ

ਮਾਮਲਾ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਦਾ
ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ


ਸੁਮੇਧ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਰਦੀ 'ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਵਰਿ•ਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੇ ਨੌਜੁਆਨ ਤਾਂ ਪਗੜੀ ਤੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਝਾਲਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ ਪਰ ਮਾਮਲਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੁੱਲ ਕੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2007 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤਾਂ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰ: 11 ਤੇ ਬਕਾਇਆ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਦੀ ਪਗੜੀ ਉੱਪਰ ਲੱਗਦੀ ਝਾਲਰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਦੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਪਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਵਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਚੋਣ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ 'ਚ ਤਾਂ ਵਿਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਮੁਖੀ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਵੰਦ ਹਨ। ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਪਰਮਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਵੇਲੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿਆਧੁਨਿਕ ਵਰਦੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੇ ਅਮਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ੍ਰੀ ਸੈਣੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਮਹਿਕਮੇ 'ਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਹਾਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸ੍ਰੀ ਸੈਣੀ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਐਸ. ਐਸ. ਪੀ. ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਏ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚਲੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਨੀਲੀ ਤੇ ਲਾਲ ਪੱਗ ਸਿਪਾਹੀ ਤੇ ਹੈਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੂੰ ਬੰਨਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਹਾਇਕ ਥਾਣੇਦਾਰ ਤੋਂ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਤੱਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਖਾਕੀ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਬੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਿਕਰਯੋਗ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮ ਤਾਂ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਡਰਦੇ ਬੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਰੈਂਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੇਖਣ 'ਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਥਾਣਾ ਇੰਚਾਰਜਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਖਾਕੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਹੀ ਬੰਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਗਮਾਂ 'ਚ ਹੀ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪਗੜੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਨਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦੀ ਪੂਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਪਗੜੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਅਲਹਿਦਾ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨੀ ਡੰਡੇ ਤੇ ਵਰਦੀ ਦਾ ਭਾਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੁਲਾਜਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪੱਗਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੁਸਤੀ-ਫੁਰਤੀ 'ਚ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਗੂੜੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਲੀਆਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ• ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਪੱਗ ਬਦਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਵਰਦੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਲਈ ਖਾਸ ਮੌਕੇ ਜਾਂ ਸਮਾਗਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਈ ਵਰ•ੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਨੇ ਖਾਕੀ ਪੱਗ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪਗੜੀ ਬੰਨਣੀ ਲਾਜਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਕਈ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਲਈ ਜਰੂਰ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਗੇ। 

ਵਕਤ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ 'ਚ ਠੱਪ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ਠੱਪੇ ਵਾਲੇ ਛਾਪੇਖਾਨੇ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ
ਛਪਾਈ ਖੇਤਰ 'ਚ ਆਈ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਪਸਾਰੇ ਸਦਕਾ ਟਰੈਡਲ ਠੱਪੇ ਵਾਲੇ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਵਕਤ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ 'ਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਜਮਾਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਡ, ਲੈਟਰਪੈਡ, ਬਿੱਲ ਬੁੱਕਾਂ, ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਕਾਰਡ, ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਛਪਦੀ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਬਾੜ 'ਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਹਿਜ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਰਸੀਦਾਂ ਤੇ ਨੰਬਰ ਲਾਉਣ, ਡਾਈ ਕਟਿੰਗ ਤੇ ਲਿਫਾਫੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਬਚੇ ਵੀ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਗਾਹਕੀ ਵਿਰਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਛਪਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਛਾਪਕ ਤੇ ਪੂਨਾ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1978 'ਚ ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ ਲਗਾਈ ਸੀ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਮ ਘਟਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਹ ਯਾਦ ਹੀ ਬਨਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਐਨੀਂ ਸਰਦਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹੰਗਾਮੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸੂਰਤ 'ਚ ਲੋਕ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਛਪਦੇ ਸਨ ਤੇ ਪੇਪਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 24 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਚਲਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਆਫਸੈਟ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਕਰੀਨ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਠੱਪ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰੈੱਸਾਂ ਤੇ ਛਪਾਈ ਸਮੇਂ ਮੈਟਰ ਕੰਪੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਮੁਲਾਜਮ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਇਹਨਾਂ ਛਾਪਾਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਈਆਂ ਨਵੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੇ ਅੱਖਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਕਬਾੜ 'ਚ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਬਜੁਰਗ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਵੇਲਾ ਵਿਹਾ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਛਪਾਈ ਲਈ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿੱਕਾ ਲੁਧਿਅਣਾ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਆਦਿ ਦੇ ਜਿੰਨਾਂ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕੰਢੇ ਪੁੱਜ ਗਏ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿੱਲ ਬੁੱਕਾਂ ਤੇ ਲੈਟਰ ਹੈਂਡਾਂ ਲਈ ਫੋਟੋਆਂ, ਲੋਗੋ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਰਕੇ ਵਾਲੇ ਬਲਾਕ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਣਵਾਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਚਲਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਰੀਗਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਛਪਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਖਬਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸਾਂ 'ਚ ਇਨਕਲਾਬ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
ਨਲਵਾ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ 'ਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਠੱਪੇ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ 5 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੈਡਲ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤਾਜੀ ਤਕਨੀਕ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਹਿੰਗੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਹੁਣ ਆਫਸੈਟ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਤਾਂ ਟਰੈਡਲ ਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਮਾਂ ਵਧੇਰੇ ਲਗਦਾ ਸੀ ਦੂਸਰੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਘਟੀਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ੀਨ ਵੇਚਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਜਾਂ ਮਠਿਆਈ ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ ਹੀ ਛਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਟਿਕਟਾਂ ਤੇ ਨੰਬਰ ਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 
ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਨੇ ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੈਡਲ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਠੱਪੇ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕੰਮ ਚਲਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਅਪ੍ਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਥਾਂ ਵੀ ਖੁੱਲੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਠੱਪੇ ਵਾਲੇ ਛਾਪੇਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਇਸਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਵੀ ਹਨ। ਪੂਨਾ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਸ ਉਹ ਕੰਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਤਾਂ ਇੱਧਰ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਇਸੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲਾਈਨ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰੈੱਸ ਲਾਈ ਸੀ ਤਾਂ 50-60 ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੰਮ ਲੱਖਾਂ 'ਚ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾੜੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਾਂਨਗਰ ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਕਿਸੇ ਜਮਾਨੇ 'ਚ 100 ਦੇ ਕਰੀਬ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਧੀ ਦਰਜ਼ਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਜਿੰਨਾਂ 'ਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਾੜੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੂੜ ਕੇ ਗੱਡੀ ਰੇੜ• ਰਹੇ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਤੇ ਕਰਜੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਚਦੇ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। 

ਟਾਪ 20 ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ 'ਚੋਂ 11 ਹਾਰੇ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ
ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਲੜੇ ਟਾਪ 20 ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ 'ਚੋਂ 11 ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ ਹਨ। ਉਂਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨਾਢ 4 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 'ਚ ਦਾਖਲਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਮੀਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ 'ਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਾਲੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੰਨੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ 55 ਕਰੋੜ 72 ਲੱਖ 12 ਹਜ਼ਾਰ 212 ਰੁਪਏ ਦੀ ਚੱਲ ਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਵੇਰਵੇ ਹਨ ਜੋ ਉਮੀਦਵਾਰ ਆਪਣੀ ਨਾਮਜਦਗੀ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਰਿਟਰਨਿੰਗ ਅਫਸਰਾਂ ਅੱਗੇ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਂਜ 266 ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਭੁਲੱਥ ਤੋਂ 52 ਕਰੋੜੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਖਹਿਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਹਲਕੇ ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਅਮਨ ਅਰੋੜਾ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ 47 ਕਰੋੜ 26 ਲੱਖ 54 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਦੋ ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ ਦੀ ਟੱਕਰ 'ਚ 45 ਕਰੋੜੀ ਵਿਧਾਇਕ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ 68 ਕਰੋੜ 48 ਲੱਖ 36 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਚੱਲ ਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕ ਰਾਣਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਚੋਟੀ ਦੇ 20 ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ 'ਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਾਲੀਆ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਧਨਾਢਾਂ 'ਚ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਰਨਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਣਾ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਯੁਵਰਾਜ ਰਣਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਰਣਇੰਦਰ 34 ਕਰੋੜ 59 ਲੱਖ 77 ਹਜ਼ਾਰ 574 ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਦਾਖਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੇ 32 ਕਰੋੜ 47 ਲੱਖ 26 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਇਕ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖੰਗੂੜਾ ਵੀ ਇਸ ਵਾਰ ਸਦਨ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਨਹੀਂ ਖੜਕਾ ਸਕੇ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਆਤਮ ਨਗਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਲਕੀਅਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਕੋਦਰ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਗੂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 31 ਕਰੋੜ 60 ਲੱਖ 80 ਹਜ਼ਾਰ 27 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 29 ਕਰੋੜ 1 ਲੱਖ 54 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਚੱਲ ਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। 
ਇਕੱਲੇ ਕਾਂਗਰਸ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਜਾਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੀਪਲਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ, ਅਕਾਲੀ ਸੁਪਰੀਮੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਪੀਪਲਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 28 ਕਰੋੜੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ ਨੇ ਦੋ ਹਲਕਿਆਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਅਤੇ ਮੌੜ ਤੋਂ ਕਿਸਮਤ ਅਜਮਾਈ ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਇਸੇ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਤੇ 25 ਕਰੋੜ 76 ਲੱਖ 78 ਹਜ਼ਾਰ 500 ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵੀ ਚੋਣ ਹਾਰੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕਰਨਾ ਕੁਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਧਨੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 5, ਭਾਜਪਾ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ 1-1 ਅਤੇ ਪੀਪਲਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ 3 (ਵਿਅਕਤੀ 2 ਸੀਟਾਂ 3) ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮੀਰ ਅਤੇ 1 ਅਰਬ, 28 ਕਰੋੜ, 43 ਲੱਖ 78 ਹਜ਼ਾਰ 782 ਰੁਪਏ ਦੀ  ਚਲ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕ ਮਰਹੂਮ ਵਿਧਾਇਕ ਸੰਨੀ ਬਰਾੜ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਕਰਮ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ ਤੇ 90 ਕਰੋੜ 86 ਲੱਖ 1 ਹਜ਼ਾਰ 691 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ, ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਇਕ ਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ (78 ਕਰੋੜ 51 ਲੱਖ 58 ਹਜ਼ਾਰ 28 ਰੁਪਏ) ਵੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ 'ਚ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਜੁਆਈ 51 ਕਰੋੜੀ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋ, 45 ਕਰੋੜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, 22 ਕਰੋੜੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ 21 ਕਰੋੜੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੁੰਦਰ ਸਿਆਮ ਅਰੋੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।