ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ  ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂਦੀ ਤਸਕਰੀ 'ਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ

ਬਠਿੰਡਾ, 16 ਨਵੰਬਰ (ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ) 

ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੈਰੋਇਨ, ਸਮੈਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਧੰਦੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ । ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚਲੇ ਉੱਚ ਤਾਕਤੀ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਔਰਤ ਤਸਕਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਇਸ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਭਾਰੇ ਫਿਕਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੱਥ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਤਸਕਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਨਜਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਬਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਲਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੂਤਰ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਦਰਦੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਪੈਂਦੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ 'ਚੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਅਫੀਮ ਅਤੇ ਸਮੈਕ ਆਦਿ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਸਨ ।ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਡੀ. ਆਈ. ਆਰ. ਵੱਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ 18 ਕਿੱਲੋ ਹੈਰੋਇਨ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।   ਪੁਲਿਸ ਵਿਚਲੇ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੈਕ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਸਕਰ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਬਦਲਿਆ ਨਾਂ) ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਣਿਆਂ 'ਚ ਸਮੈਕ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਅਧੀਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਦਰਜ਼ਨ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਧੀ, ਜੁਆਈ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।ਸੂਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ, ਬੀ. ਐਸ. ਐਫ., ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ ਰੈਵਨਿਊ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਨਾਰਕੋਟਿਕ ਸੈੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਫੜੀ ਹੈਰੋਇਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਤਸਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੱਥ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਤਸਕਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਰਾਹੀਂ ਸਹੀ ਟਿਕਾਣੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪੁਖਤਾ ਮਿਸਾਲ ਸਾਲ 2010 'ਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਅਤੇ 17. 5 ਕਿੱਲੋ ਅਫੀਮ ਸਮੇਤ ਬਠਿੰਡਾ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੀ ਮਹਿਲਾ ਤਸਕਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਤਸਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹੈਰੋਇਨ, ਸਮੈਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਸ਼ੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਿਜਾਣ 'ਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਆਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਕਸਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ । ' ਸੱਚ ਕਹੂੰ ' ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਚਲਾਉਣ  'ਚ ਆਉਂਦੀ ਤੰਗੀ ਤੁਰਸ਼ੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ । ਹੈਰੋਇਨ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਲਾਲਚ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੱਥ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਮਾਲਵੇ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਭੁੱਕੀ ਤਸਕਰੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੁਆਬੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਮੈਕ ਅਤੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਹੈਰੋਇਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸ਼ਰਾਬ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਭਰ 'ਚ 2500 ਤੋਂ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਕੰਮ 'ਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤਸਕਰੀ ਵਰਗੇ ਧੰਦੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ।ਉਹ ਕਾਫੀ ਚਿੰਤਾ ਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਤਸਕਰਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ । ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਚ ਪਾਇਆ ਹੈ ਮਾਲਵਾ ਪੱਟੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਭੁੱਕੀ ਲਿਆ ਕੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿੱਕਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਬੀਤੇ 8 ਕੁ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੇ ਗੌਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ  ਬਠਿੰਡਾ  ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਕਰੀਬ 125 ਕੇਸ ਦਰਜ਼ ਹੋਏ ਹਨ।  ਉਂਜ ਮਾਲਵੇ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਨੰਬਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਤਕਰੀਬਨ 200 ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰੀਬ ਇੰਨੀਆਂ ਹੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਧੰਦੇ 'ਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਐਨ. ਡੀ. ਪੀ. ਐਸ. ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਦਰਜ ਹੋਏ ਕੇਸਾਂ 'ਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭੁੱਕੀ ਦੇ ਹਨ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਧੰਦੇ 'ਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਤੋਂ ਬਰਨਾਲਾ, ਖੰਨਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਿਆ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦਿਹਾਤੀ ਤਾਂ ਮਹਿਲਾ ਤਸਕਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਉੱਚ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕੇਵਲ 10 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੇ ਗੌਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਹੈ । ਮਹਾਂਨਗਰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਿਹਰੀ 'ਚ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਪੇਸ਼ੀ ਭੁਗਤਣ ਆਈ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਭਰੇ ਅੰਦਾਜ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚਮਕ ਦਮਕ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਜਾਗੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਦੇ ਘਟੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਲਦਲ 'ਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

ਉੱਧਰ ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕਈ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ 'ਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਹਿਲਾ ਜੋ ਕੋਈ ਨਸ਼ੇ ਵੇਚੇਗਾ ਉਸ ਖਿਲਾਫ ਸਖਤ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਘਟ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਰੋਬਾਰ ਘਾਟੇ ਵਾਲੇ ਸੌਦੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਗਲਿੰਗ ਦੇ ਧੰਦੇ 'ਚ ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਸੰਕਟ 'ਚ ਫਸ ਗਈ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ

ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰੋਂ ਖੁੰਝੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜੁਆਨ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ

ਖੇਤੀ ਤੇ ਆਏ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਮਾੜੇ ਪਾਣੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਮਾਲਵਾ ਪੱਟੀ ਦੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਸੰਕਟ 'ਚ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਇਕੱਲੀ ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ 'ਚ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੁੰਡੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਘਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 20 ਤੱਕ ਲੜਕੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ•ਾ ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇਸੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਮਿਰਜਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤੀ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੱਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਸੁੰਗੜ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਨਵੇਂ ਪੋਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਵੱਸ 'ਚ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋਣੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡ ਮਹਿਰਾਜ 'ਚ ਅੱਧੀ ਦਰਜ਼ਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 35 ਤੋਂ 37 ਸਾਲ ਹੈ ਪਰ ਵੰਡ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟ ਹੋਈ ਜਮੀਨ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ ਪੱਟੀ 'ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੰਡੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖ ਲਈ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਜੱਦੀ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਵੀ ਕਈ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹਾਂ ਤੇ ਆਏ ਸੰਕਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਜੋ ਕਿ ਅਗਰਵਾਲ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਕੇਵਲ ਸਵਰਨਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦਾ ਜਿੰਮਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰਪੰਚ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਕੁੜੀਆਂ ਜਿਆਦਾ ਪੜ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪੱਧਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮਾਨਸਾ, ਮੁਕਤਸਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲਿ•ਆਂ ਦੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਟਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ•ਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡ ਭਾਈ ਰੂਪਾ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਸਿੱਧੂ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੱਥ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚੋਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਠਿੰਡਾ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੋ ਦਰਜ਼ਨ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਵਕਤ ਦੀ ਨਬਜ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਖੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਤੱਕ ਹਰੇਕ ਤਰ•ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੀਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਗਮ ਵੈਡਿੰਗ ਪਲਾਨਰਜ ਦੇ ਇਸ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਰਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗਰਗ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਲੇਖਾ ਗਰਗ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ 'ਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਅਲਾਮਤ ਨੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਮੈਟਰਨੀਮੋਨੀਅਲ ਡਾਟ ਕਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਡਾਟ ਕਾਮ ਦੇ ਫਰੋਲੇ ਵਹੀ ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ 'ਚ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਵਾ ਪੱਟੀ 'ਚ ਵਿਆਹ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮ ਸੰਕਟ ਹੇਠ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦੇ ਦੋ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ•ਾਂ ਕੋਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫੋਨਾਂ 'ਚ ਹੁਣ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮੈਰਿਜ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਮੁਤਾਬਿਕ 800 ਤੋਂ 2000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਰਜਿਸ਼ਟਰੇਸ਼ਨ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਫੀਸ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਾਲਵੇ 'ਚ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਖੋਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।


ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ• ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਲਵੇ 'ਚ ਖੇਤੀ ਲਈ ਜੋਤਾਂ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦਾ ਘਟਣਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸਿਰ ਚੜੇ ਕਰਜੇ ਵਿਆਹ ਸੰਕਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਓਨੇਂ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਮੁੰਡੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਲੰਘਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਹੱਲ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ
ਪੰਜਾਬ ਭਰ 'ਚ ਹਜਾਰਾਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਚੁੱਲੇ ਬਲਦੇ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਦਿਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰੇਕ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ' ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ' ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਛਾਬੜਾ ਪੈਲੇਸ 'ਚ ਲੱਗੇ ਕਰਾਫਟ ਮੇਲੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਹੱਥ ਕਲਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਸਟਾਲ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਨਾਗਰਮੱਲ ਨਾਂਅ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਇਹ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਪੀੜੀਆਂ ਦਰ ਪੀੜੀਆਂ ਇਸ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਗਰਮੱਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਵਾਲਾ ਸੁਨਿਹਰੀ ਯੁੱਗ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਧਾਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਬਲਕਿ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਬਨਵਾਉਣ ਲਈ ਮਹੀਨਾ-ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਈ ਦੇ ਕੇ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਵਕਤ ਦੇ ਬਦਲੇ ਅੰਦਾਜ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਗਰਦਿਸ਼ 'ਚ ਲੈ ਆਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਕਾਰੀਗਰ ਕੁਰਮ, ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਕੁਆਲਟੀ ਦੇ ਚਮੜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੈਰੀ, ਲੰਬੀ ਨੋਕ ਵਾਲੀ, ਨਹੁੰ ਕੱਟ ਅਤੇ ਖੋਸੇ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਡਿਜਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਾਬਿਲੇ ਗੌਰ ਹੈ ਕਿ ਚਮੜਾ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜੁੱਤੀ ਹਰੇਕ ਦੀ ਪਹੁੰਚ 'ਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਮਨਮਰਜੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਤਲਾ, ਅੱਡੀ ਤੇ ਪੰਜਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਤਲਾ ਹੁਣ ਵੀ ਕੱਚੇ ਸੂਤ ਨਾਲ ਹੱਥੀ ਸਿਉਂਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਸ਼ੀਨ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਜੋ ਤਲੇ ਦੀ ਸਿਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਰੰਗਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮੜੇ ਦੀ ਰੰਗਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਧੀਆ ਤੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਚਮੜਾ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਰ ਮੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਚਮੜੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਪੋਸ਼ ਘਰਾਣਿਆਂ 'ਚ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕਮਾਈ ਦੀ ਖਾਤਰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਇਹੋ ਵਜ•ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਜਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਮਾਲਾ ਵੀ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰ ਮੱਲ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਘਟ ਗਈ ਹੈ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੀ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲੋਂ ਸਸਤੇ ਬੂਟ ਤੇ ਚੱਪਲਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਚਮੜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਬਨਾਉਟੀ ਤੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਲੈਦਰ ਨੇ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਅਸਲੀ ਚਮੜੇ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਸਸਤਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚੰਗੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਰਨ ਵਧੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਰੇਟਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਸਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਮਹਿੰਗੀ ਅਤੇ ਆਮ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਨੌਜੁਆਨ ਪੀੜੀ ਮਹਿੰਗੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਬੂਟਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਧੰਦੇ 'ਚ ਹੁਣ 40 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਗਰ ਮੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਹੁਣ ਘਟ ਕੇ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਬਜੁਰਗ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾਏ ਉਂਗਲਾ ਤੇ ਗਿਨਣ ਜੋਗੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰਾਂ 'ਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਇੱਧਰੋਂ ਮੂੰਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੋੜਨ ਲੱਗੀ ਬਲਕਿ ਨਫਰਤ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 30 ਕੁ ਵਰ•ੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕਤਸਰ, ਅਬੋਹਰ ਅਤੇ ਫਾਜਿਲਕਾ ਆਦਿ 'ਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬਜ਼ਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੈਂਕੜੇ ਕਾਰੀਗਰ ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਗਿਣਵੇਂ ਚੁਣਵੇਂ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਹ ਵੀ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਸ ਕਿੱਤੇ 'ਚ ਗਾਲ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਨਾਗਰ ਮੱਲ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੰਮ ਸਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸਰਦੇ ਪੁੱਜਦੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਚਮੜਾ ਸਨਅਤ ਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਕਬਜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੱਤੀ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੁੱਝ ਕੁ ਘਰਾਣਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਕਿ ਅਸਲ 'ਚ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਜੇਕਰ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਕੇ ਫਿਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਵੇਚਦੇ।

ਮਾਨਵ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਹਾਦਸੇ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਟੇਕ ਫੋਨ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਤੇ

              ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤਹਿਤ ਐਸ. ਐਮ. ਐਸ.
ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ

ਮਾਨਵ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਕਮੇ ਨੇ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੱਕਿਆ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਰੂਰਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਛੂਆ ਚਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰਹੇ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਕਰਾਸਿੰਗਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਲਦਬਾਜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜਨ 'ਚ 630 'ਚੋਂ 389 ਫਾਟਕ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 'ਚ 66 ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ 7.5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 1 ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮੁਲਾਜਮ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿਥਿਆ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ 1 ਦਰਜ਼ਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਰਾਸਿੰਗਾ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਚੁਣੇ ਗਏ ਫਾਟਕਾਂ ਦਾ ਠੇਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਕਮਾ ਗੋਂਗਲੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਝਾੜਨ 'ਚ ਰੁੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ। ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਸਫਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਤਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਿਕਮਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਇੰਤਜਾਰ 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚ ਅਤਿਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜਮ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਵਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੇ ਗੌਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ 24 ਨਵੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਿਲਗਾ ਕੋਲ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਬੱਸ ਦੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆਉਣ ਨਾਲ 12 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ 14 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਜਗਰਾਓ-ਅਜੀਤਵਾਲ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੂਹੜਚੱਕ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸ ਦੇ ਗੱਡੀ 'ਚ ਵੱਜਣ ਕਾਰਨ 17 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। 14 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਖੇਮਕਰਨ ਰੇਲਲਾਈਨ ਤੇ ਇੱਕ ਫਾਟਕ ਤੇ ਡੀ. ਐਮ. ਯੂ. ਅਤੇ ਕਵਾਲਿਸ ਗੱਡੀ ਦੀ ਟੱਕਰ 'ਚ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਮਸਾਂ ਜਾਨ ਬਚੀ ਪਰ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ 2 ਅੰਗਰੱਖਿਅਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। 16 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਜਗਰਾਓ ਕੋਲ ਇੱਕ ਟੈਪੋ ਟਰੈਵਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਚਲਦਿਆਂ 14 ਖਿਡਾਰੀ ਗੰਭੀਰ ਜਖਮੀ ਹੋਏ। 21 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੁੰਮਟਾਲੀ ਕੋਲ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕ ਤੇ ਸਕੂਲ ਵੈਨ ਦੇ ਗੱਡੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਤੇ 7 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕਿ 18 ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ 'ਚ ਜਖਮੀ ਹੋਏ। 1 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝਾਂਵਰ ਕੋਲ ਹੋਏ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸੇ 'ਚ 2 ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ, 2 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੇ ਸਕੂਲ ਵੈਨ ਦੇ ਰੇਲ ਇੰਜਣ 'ਚ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ 15 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਥੇਹ ਕਲੰਦਰ ਕੋਲ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕ ਤੇ ਸਕੂਲੀ ਆਟੋ ਦੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆਉਣ ਨਾਲ 4 ਘਰਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ ਬੁਝ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਮਾਰ 'ਚ ਆਉਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ ਅਜੀਤਵਾਲ ਕੋਲ ਚਾਲਕ, 3 ਮਈ 2008 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਆਰਿਫ ਕੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ, 18 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ 2 ਫਰਵਰੀ 09 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਭਾਈ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰਾਜ ਕੋਲ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕ ਤੇ ਸਕੂਲ ਵੈਨ-ਟਰੇਨ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ 4 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁੱਲੇ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ 3 ਦਰਜ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖੂਨੀ ਹਾਦਸੇ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੇਲ ਮਹਿਕਮਾ ਉਹੋ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਆਨਬਾਜੀ ਕਰਕੇ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰੇਲ ਪਸੈਂਜਰਜ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸੁਖਦੇਵ ਰਾਮ ਬਾਂਸਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜੇਕਰ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਪਿਛੋਕੜ 'ਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ 'ਚ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸਹਾਇਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਮੈਨੇਜਰ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਬਠਿੰਡਾ ਐਸ. ਪੀ. ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਲਈ ਮਹਿਕਮੇ ਨੇ ਐਸ. ਐਮ. ਐਸ. ਕਰਨੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਲਾਹੇਵੰਦ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜਨ 'ਚ ਮਾਨਵ ਰਹਿਤ ਫਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਬਣਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਦੀ ਦੀ ਆਸ

ਮਾਮਲਾ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਦਾ
ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ


ਸੁਮੇਧ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਰਦੀ 'ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਵਰਿ•ਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੇ ਨੌਜੁਆਨ ਤਾਂ ਪਗੜੀ ਤੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਝਾਲਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ ਪਰ ਮਾਮਲਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੁੱਲ ਕੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2007 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤਾਂ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰ: 11 ਤੇ ਬਕਾਇਆ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਦੀ ਪਗੜੀ ਉੱਪਰ ਲੱਗਦੀ ਝਾਲਰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਦੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਪਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਵਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਚੋਣ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ 'ਚ ਤਾਂ ਵਿਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਮੁਖੀ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਵੰਦ ਹਨ। ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਪਰਮਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਵੇਲੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿਆਧੁਨਿਕ ਵਰਦੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੇ ਅਮਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ੍ਰੀ ਸੈਣੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਮਹਿਕਮੇ 'ਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਹਾਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸ੍ਰੀ ਸੈਣੀ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਐਸ. ਐਸ. ਪੀ. ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਏ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚਲੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਨੀਲੀ ਤੇ ਲਾਲ ਪੱਗ ਸਿਪਾਹੀ ਤੇ ਹੈਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੂੰ ਬੰਨਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਹਾਇਕ ਥਾਣੇਦਾਰ ਤੋਂ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਤੱਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਖਾਕੀ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਬੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਿਕਰਯੋਗ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮ ਤਾਂ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਡਰਦੇ ਬੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਰੈਂਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੇਖਣ 'ਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਥਾਣਾ ਇੰਚਾਰਜਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਖਾਕੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਹੀ ਬੰਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਗਮਾਂ 'ਚ ਹੀ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪਗੜੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਨਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦੀ ਪੂਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਪਗੜੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਅਲਹਿਦਾ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨੀ ਡੰਡੇ ਤੇ ਵਰਦੀ ਦਾ ਭਾਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੁਲਾਜਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪੱਗਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੁਸਤੀ-ਫੁਰਤੀ 'ਚ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਗੂੜੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਲੀਆਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ• ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਪੱਗ ਬਦਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਵਰਦੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਲਈ ਖਾਸ ਮੌਕੇ ਜਾਂ ਸਮਾਗਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਈ ਵਰ•ੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਨੇ ਖਾਕੀ ਪੱਗ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਝਾਲਰ ਵਾਲੀ ਪਗੜੀ ਬੰਨਣੀ ਲਾਜਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਕਈ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਲਈ ਜਰੂਰ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਗੇ। 

ਵਕਤ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ 'ਚ ਠੱਪ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ਠੱਪੇ ਵਾਲੇ ਛਾਪੇਖਾਨੇ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ
ਛਪਾਈ ਖੇਤਰ 'ਚ ਆਈ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਪਸਾਰੇ ਸਦਕਾ ਟਰੈਡਲ ਠੱਪੇ ਵਾਲੇ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਵਕਤ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ 'ਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਜਮਾਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਡ, ਲੈਟਰਪੈਡ, ਬਿੱਲ ਬੁੱਕਾਂ, ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਕਾਰਡ, ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਛਪਦੀ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਬਾੜ 'ਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਹਿਜ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਰਸੀਦਾਂ ਤੇ ਨੰਬਰ ਲਾਉਣ, ਡਾਈ ਕਟਿੰਗ ਤੇ ਲਿਫਾਫੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਬਚੇ ਵੀ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਗਾਹਕੀ ਵਿਰਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਛਪਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਛਾਪਕ ਤੇ ਪੂਨਾ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1978 'ਚ ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ ਲਗਾਈ ਸੀ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਮ ਘਟਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਹ ਯਾਦ ਹੀ ਬਨਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਐਨੀਂ ਸਰਦਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹੰਗਾਮੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸੂਰਤ 'ਚ ਲੋਕ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਛਪਦੇ ਸਨ ਤੇ ਪੇਪਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 24 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਚਲਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਆਫਸੈਟ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਕਰੀਨ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਠੱਪ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰੈੱਸਾਂ ਤੇ ਛਪਾਈ ਸਮੇਂ ਮੈਟਰ ਕੰਪੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਮੁਲਾਜਮ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਇਹਨਾਂ ਛਾਪਾਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਈਆਂ ਨਵੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੇ ਅੱਖਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਕਬਾੜ 'ਚ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਬਜੁਰਗ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਵੇਲਾ ਵਿਹਾ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਛਪਾਈ ਲਈ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿੱਕਾ ਲੁਧਿਅਣਾ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਆਦਿ ਦੇ ਜਿੰਨਾਂ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕੰਢੇ ਪੁੱਜ ਗਏ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿੱਲ ਬੁੱਕਾਂ ਤੇ ਲੈਟਰ ਹੈਂਡਾਂ ਲਈ ਫੋਟੋਆਂ, ਲੋਗੋ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਰਕੇ ਵਾਲੇ ਬਲਾਕ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਣਵਾਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਚਲਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਰੀਗਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਛਪਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਖਬਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸਾਂ 'ਚ ਇਨਕਲਾਬ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
ਨਲਵਾ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ 'ਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਠੱਪੇ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ 5 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੈਡਲ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤਾਜੀ ਤਕਨੀਕ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਹਿੰਗੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਹੁਣ ਆਫਸੈਟ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਤਾਂ ਟਰੈਡਲ ਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਮਾਂ ਵਧੇਰੇ ਲਗਦਾ ਸੀ ਦੂਸਰੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਘਟੀਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ੀਨ ਵੇਚਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਜਾਂ ਮਠਿਆਈ ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ ਹੀ ਛਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਟਿਕਟਾਂ ਤੇ ਨੰਬਰ ਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 
ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਨੇ ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੈਡਲ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਠੱਪੇ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕੰਮ ਚਲਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਅਪ੍ਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਥਾਂ ਵੀ ਖੁੱਲੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਠੱਪੇ ਵਾਲੇ ਛਾਪੇਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਇਸਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਫਸੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਵੀ ਹਨ। ਪੂਨਾ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਸ ਉਹ ਕੰਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਤਾਂ ਇੱਧਰ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਇਸੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲਾਈਨ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰੈੱਸ ਲਾਈ ਸੀ ਤਾਂ 50-60 ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੰਮ ਲੱਖਾਂ 'ਚ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾੜੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਾਂਨਗਰ ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਕਿਸੇ ਜਮਾਨੇ 'ਚ 100 ਦੇ ਕਰੀਬ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਧੀ ਦਰਜ਼ਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਜਿੰਨਾਂ 'ਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਾੜੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੂੜ ਕੇ ਗੱਡੀ ਰੇੜ• ਰਹੇ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਤੇ ਕਰਜੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਚਦੇ ਟਰੈਡਲ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। 

ਟਾਪ 20 ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ 'ਚੋਂ 11 ਹਾਰੇ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ
ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਲੜੇ ਟਾਪ 20 ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ 'ਚੋਂ 11 ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ ਹਨ। ਉਂਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨਾਢ 4 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 'ਚ ਦਾਖਲਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਮੀਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ 'ਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਾਲੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੰਨੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ 55 ਕਰੋੜ 72 ਲੱਖ 12 ਹਜ਼ਾਰ 212 ਰੁਪਏ ਦੀ ਚੱਲ ਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਵੇਰਵੇ ਹਨ ਜੋ ਉਮੀਦਵਾਰ ਆਪਣੀ ਨਾਮਜਦਗੀ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਰਿਟਰਨਿੰਗ ਅਫਸਰਾਂ ਅੱਗੇ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਂਜ 266 ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਭੁਲੱਥ ਤੋਂ 52 ਕਰੋੜੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਖਹਿਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਹਲਕੇ ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਅਮਨ ਅਰੋੜਾ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ 47 ਕਰੋੜ 26 ਲੱਖ 54 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਦੋ ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ ਦੀ ਟੱਕਰ 'ਚ 45 ਕਰੋੜੀ ਵਿਧਾਇਕ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ 68 ਕਰੋੜ 48 ਲੱਖ 36 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਚੱਲ ਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕ ਰਾਣਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਚੋਟੀ ਦੇ 20 ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ 'ਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਾਲੀਆ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਧਨਾਢਾਂ 'ਚ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਰਨਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਣਾ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਯੁਵਰਾਜ ਰਣਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਰਣਇੰਦਰ 34 ਕਰੋੜ 59 ਲੱਖ 77 ਹਜ਼ਾਰ 574 ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਦਾਖਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੇ 32 ਕਰੋੜ 47 ਲੱਖ 26 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਇਕ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖੰਗੂੜਾ ਵੀ ਇਸ ਵਾਰ ਸਦਨ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਨਹੀਂ ਖੜਕਾ ਸਕੇ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਆਤਮ ਨਗਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਲਕੀਅਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਕੋਦਰ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਗੂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 31 ਕਰੋੜ 60 ਲੱਖ 80 ਹਜ਼ਾਰ 27 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 29 ਕਰੋੜ 1 ਲੱਖ 54 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਚੱਲ ਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। 
ਇਕੱਲੇ ਕਾਂਗਰਸ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਜਾਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੀਪਲਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ, ਅਕਾਲੀ ਸੁਪਰੀਮੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਪੀਪਲਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 28 ਕਰੋੜੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ ਨੇ ਦੋ ਹਲਕਿਆਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਅਤੇ ਮੌੜ ਤੋਂ ਕਿਸਮਤ ਅਜਮਾਈ ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਇਸੇ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਤੇ 25 ਕਰੋੜ 76 ਲੱਖ 78 ਹਜ਼ਾਰ 500 ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵੀ ਚੋਣ ਹਾਰੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕਰਨਾ ਕੁਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਧਨੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 5, ਭਾਜਪਾ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ 1-1 ਅਤੇ ਪੀਪਲਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ 3 (ਵਿਅਕਤੀ 2 ਸੀਟਾਂ 3) ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮੀਰ ਅਤੇ 1 ਅਰਬ, 28 ਕਰੋੜ, 43 ਲੱਖ 78 ਹਜ਼ਾਰ 782 ਰੁਪਏ ਦੀ  ਚਲ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕ ਮਰਹੂਮ ਵਿਧਾਇਕ ਸੰਨੀ ਬਰਾੜ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਕਰਮ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ ਤੇ 90 ਕਰੋੜ 86 ਲੱਖ 1 ਹਜ਼ਾਰ 691 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ, ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਇਕ ਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ (78 ਕਰੋੜ 51 ਲੱਖ 58 ਹਜ਼ਾਰ 28 ਰੁਪਏ) ਵੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ 'ਚ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਜੁਆਈ 51 ਕਰੋੜੀ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋ, 45 ਕਰੋੜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, 22 ਕਰੋੜੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ 21 ਕਰੋੜੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੁੰਦਰ ਸਿਆਮ ਅਰੋੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਘੜਮੱਸ ਨੇ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ
ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਬੁਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਵਿਗੜੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਵੱਜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਘੜਮੱਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਮਾਨਸਾ ਰੋਡ ਵਾਲਾ ਫਲਾਈ ਓਵਰ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਰਾਹਤ ਹਾਸਲ ਹੋ ਸਕੇਗੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬੱਸ ਅੱਡਾ ਚੌਕ, ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ ਰੋਡ ਤਿਕੋਨੀ, ਫੌਜੀ ਚੌਂਕ, ਹਨੂਮਾਨ ਚੌਂਕ, ਮਾਲ ਰੋਡ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਰੋਡ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਦੁਪੱਹੀਆ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਫਲੇ ਦੇਖਕੇ ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ 'ਚੋਂ ਵਾਹਨ ਬਠਿੰਡਾ ਪੁੱਜ ਗਏ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘਣ ਦੀ ਹੋੜ 'ਚ ਵਾਹਨ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਇਸ ਕਦਰ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਲੰਘਣ ਦੀ ਦੌੜ 'ਚ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਹੀ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਟਰੱਕਾਂ ਤੇ ਟ੍ਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ 100 ਫੁੱਟੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਯਤਨ ਵੀ ਨਾਕਾਫੀ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਸਕੂਲਾਂ 'ਚੋਂ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਆਵਾਜਾਈ ਬੁਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਸਕੂਲੀ ਵੈਨਾਂ ਅਤੇ ਆਟੋਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਫਿਕ 'ਚ ਫਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਜਾਂ ਬਜਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਹੱਲਿਆਂ 'ਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਸਥਿਤੀ ਜਾਮ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੱਸਣਯੋਗ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਫਲਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਅਤੇ ਬਾਈਪਾਸਾਂ ਦਾ ਨਾ ਬਨਣਾ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਯੋਗ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖਲੋਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੜਕਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ ਕੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੱਸਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਰੋਕ ਕੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਚੁੱਕਦੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਚ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਾਮਲਾ ਵੱਡੇ ਘਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਕਸਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਵੀ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਖਲੋਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 
ਨੌਜਵਾਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁੱਝ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਇੱਕਤਰਫਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕੰਮ 'ਚ ਗੈਰ ਜਰੂਰੀ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਨਾਲ ਹਾਲਾਤ ਬਦਤਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਪੈਣਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆ ਸਕੇਗਾ।
ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਿਟੀ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਇੰਚਾਰਜ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਯੋਜਨਾਂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਹਤ ਹਾਸਿਲ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 16ਵਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ ਇਸ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਤਾਂ 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 14ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਪਈਆਂ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਨਜਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਮਾਲਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ। ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਬੈਠੀ ਫੈਸਲਾ ਮਾਲਵੇ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਰਾਜਸੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵੀ ਇਸੇ ਖਿੱਤੇ 'ਚੋਂ ਬੱਝਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਲਵੇ 'ਚੋਂ ਹੀ ਬੀਬੀ ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਨਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਰੰਗਵਾਲ 'ਚ ਜਨਮੇ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਨਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ 8 ਮਾਰਚ 1967 ਤੋਂ 22 ਨਵੰਬਰ 1967 ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 17 ਫਰਵਰੀ 1969 ਤੋਂ 26 ਮਾਰਚ 1970 ਤੱਕ ਇਸ ਪਦਵੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁਦੱਈ ਅਤੇ ਲਿੰਕ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੂਹੜਚੱਕ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਉਹ 25 ਨਵੰਬਰ 1967 ਤੋਂ 23 ਅਗਸਤ 1968 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ 4 ਵਾਰੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਦਲ 'ਚ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 27 ਮਾਰਚ 1970 ਤੋਂ 14 ਜੂਨ 1971, ਦੂਜੀ ਵਾਰ 20 ਜੂਨ 1977 ਤੋਂ 17 ਫਰਵਰੀ 1980, ਤੀਸਰੀ ਵਾਰੀ 12 ਫਰਵਰੀ 1997 ਤੋਂ 26 ਫਰਵਰੀ 2002 ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਵਾਰੀ 1 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਇਸ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਕਾਰਜਕਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੰਧਵਾਂ ਨਿਵਾਸੀ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ 17 ਮਾਰਚ 1972 ਤੋਂ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1977 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ 29 ਸਤੰਬਰ 1985 ਤੋਂ 11 ਜੂਨ 1987 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬ 'ਚੋਂ ਕਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਗਏ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਉਹ 25 ਫਰਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੱਤਿਆ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹੇ। 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏਨਾਗਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ 21 ਨਵੰਬਰ 1996 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਸਤਰੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ ਬੀਬੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ 21 ਨਵੰਬਰ 1996 ਤੋਂ 12 ਫਰਵਰੀ 1997 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਮਹਿਰਾਜ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 26 ਫਰਵਰੀ 2002 ਤੋਂ 1 ਮਾਰਚ 2007 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬੀਬੀ ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਕੇਵਲ 83 ਦਿਨ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ। ਮਾਲਵੇ 'ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰੜੇ ਹੱਥੀ ਸਿੱਝਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਹੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਨਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕਿਸ ਦੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਤਾਂ ਵਕਤ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 48 ਸਾਲ ਦਾ ਦੱਸਕੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲਣ ਸਬੰਧੀ ਆਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਕੈਂਸਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਟੇਕ ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਤੇ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਪੱਟੀ 'ਚ ਕੈਂਸਰ ਜਿਹੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਿਵਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਨੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਦਰਦ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਖਿਲਾਫ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ। ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ ਤਾਂ ਬੁਝਾਏ ਹੀ ਹਨ ਬਲਕਿ ਕਰਜੇ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਵੀ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਲਿਆਵਾਲੀ ਦੀ ਬਿਰਧ ਨਸੀਬ ਕੌਰ ਦੇ ਨਸੀਬ (ਕਿਸਮਤ) ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਜਿਹਾ ਰੋਗ ਲੱਗਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੁੱਤ ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਅੱਧਾ ਕਿੱਲਾ ਜਮੀਨ ਵੇਚੀ। ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਚੂਹੜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਂਸਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਰਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੇ ਸਿਰ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ 5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਰਜਾ ਚਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੇਤੀ ਕਰਜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਨੇ ਕੱਖੋ ਹੌਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁੱਦਾ ਦੀ ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਫਸਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਸਦੇ ਇਲਾਜ 'ਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਿੰਦਰਪਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਲੱਗੀ ਵਾਹ ਲਾਵਾਂਗੇ ਮਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਬਚਾਉਣੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗਹਿਰੀ ਭਾਗੀ 'ਚ ਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਨੇ ਕਈ ਘਰਾਂ 'ਚ ਸੱਥਰ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਜਾ ਪਿਆ ਅਜੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਸਿਵਾ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਨੇ ਮਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵੀ ਖੋਹ ਲਈ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਵੀ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਏਕੜ ਜਮੀਨ ਵੇਚਣੀ ਪਈ ਹੈ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਇਸ ਅਭਾਗੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਪਰ ਧੁੰਦਲੀ ਜਿਹੀ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਨਵੇਂ ਹਾਕਮ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਚ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਠੂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਕਰਜਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਤੇ ਆਏ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਨੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਤਨੀ ਸੁਖਦੇਵ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਗਹਿਣੇ ਤੱਕ ਵਿਕ ਗਏ। ਉੱਪਰੋਂ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਫੜਨੇ ਪਏ। ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿੱਠੂ ਸਿੰਘ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਰਜਾ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੱਥ ਮਲਣ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਭੰਨਿਆ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਹੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਪੈਲੀ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਵਿਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। 
ਪਿੰਡ ਭਾਗੀਵਾਂਦਰ ਦੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਟੱਬਰ ਨਾਲ ਤਾਂ ਜੱਗੋਂ ਤੇਰਵੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਨੇ ਕੱਖੋਂ ਹੌਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਖ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ 1 ਪੋਤਾ ਤੇ 2 ਪੋਤੀਆਂ ਵੀ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਬਾਰੇ ਮਿਲੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਅੱਖ ਕਢਵਾਉਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਅਨੁਸਾਰ ਏਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਤਾਂ ਘਰ ਨੂੰ ਮੂਧਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਕੱਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਪਿਛਲੇ ਨੌ ਵਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਦਰਜ਼ਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਰੀਜ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਈ ਘਰ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਸਿਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਕਰਜਾ ਵੀ ਚਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਨਾ ਇਹ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਕਰਜਾ ਮੋੜ ਸਕੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਅ ਬਚਾ ਸਕੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਕੋਟਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਦੋ ਕਿਸਾਨ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜਮੀਨ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕਰਜਾ ਚੁੱਕਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ 7 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਰਜਾ ਨਾ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜਮੀਨ ਗਹਿਣੇ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਝਾਕ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੱਕਾ ਕਲਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ 4 ਦਰਜ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 2 ਦਰਜ਼ਨ ਦੀ ਤਾਂ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੱਕਾ ਕਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਲੀ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 7 ਘਰਾਂ 'ਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਭੋਖੜਾ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਲੱਤ ਕੱਟਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲਗਭਗ 4 ਲੱਖ ਇਲਾਜ ਤੇ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕੱਲ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 
ਇਹ ਚੰਦ ਕੁ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਲਵਾ ਪੱਟੀ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਲੇ 20 ਵਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਦੋ ਦਰਜ਼ਨ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਵੱਧ ਮਾਰ ਪਈ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਪ੍ਰੀਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਈਆਂ ਤੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਮੱਲ੍ਹਮ ਲਾਵੇ ਇਹੋ ਆਸ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੌਤਾਂ ਵੰਡਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਵੀ ਵੰਡਦਾ ਰਹੇਗਾ।

ਸਾਡੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਪਤੀਲੀ ਖੜਕੇ-ਐਡਵੋਕੇਟ ਬਾਂਸਲ

ਨਾਗਰਿਕ ਭਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਡਵੋਕੇਟ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਬਾਂਸਲ ਝੰਡੂਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜਾਂ ਲਈ ਦਰਿਆਦਿਲੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।  ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਹਾਕਮ ਹੋਰ ਕਈ ਕੰਮ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਫਜੂਲ ਖਰਚੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਖਜਾਨਾ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਨਰਕ ਭੋਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਪ੍ਰੀਵਾਰਾਂ ਲਈ ਦਿਲ ਖੋਲ ਕੇ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨੇ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਹੋ ਸਕੇਗਾ

ਬੇਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਭੰਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਫੌਜ ਦੇ ਬੂਹੇ ਬੰਦ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ

ਬੇਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਭੰਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਫੌਜ ਦੇ ਬੂਹੇ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕੱਦ ਕਾਠ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਰਹੇ ਇਹਨਾਂ ਗੱਭਰੁਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਚੌੜੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੰਬੇ ਕੱਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਵਰਜਿਸ਼ ਅਤੇ ਭੋਜਨ 'ਚ ਪਏ ਫਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਆਦਤ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ 78 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਨੌਜਵਾਨ ਫੌਜ 'ਚ ਭਰਤੀ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਫਿਰੋਜਪੁਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿਖੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਭਰਤੀ ਰੈਲੀ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਰਹੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਆਏ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਹੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁੰਡੇ 400 ਮੀਟਰ ਦੇ 4 ਚੱਕਰ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਏ ਸਗੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜੇ 'ਚ ਹੀ ਟਰੈਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਚੌਥਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਦੇ ਵੀ 8-9 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਭਰਤੀ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਜਲੰਧਰ ਰਿਕਰੂਟਿੰਗ ਜੋਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੰਜੀਵ ਸਿਰੋਹੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੜਕੇ ਦੌਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਕਸਰਤਾਂ 'ਚ ਨਿੱਕਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਅਲਿਹਦਾ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਫਿਰ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵੇਲੇ ਕਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੁੰਡੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖ ਲੈਣ ਤਾਂ ਫੌਜ ਭਰਤੀ ਲਈ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਸਿਰੋਹੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਰੈਲੀ 'ਚ 22 ਤੋਂ 23 ਹਜ਼ਾਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਜਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾਂ ਚੋਂ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਸਿਖਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੋਵੇਗੀ। 

ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ 1971 ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਫੌਰਨ ਬਾਅਦ 60 ਫੀਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫੌਜ 'ਚ ਭਰਤੀ ਲਈ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ 1980 ਤੱਕ ਘਟ ਕੇ 40 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ 2011 ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 22 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। 70ਵਿਆਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਦਿਆਂ ਚ ਇੱਕ ਫਰਕ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਧਰੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਸਾਇਕਲ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਮੁੰਡੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਧਰਦੇ। ਇਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ 'ਚ 10-15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਲੋਕ ਪੈਦਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵਾਚੀਏ ਤਾਂ ਫਿਟਨੈੱਸ ਘਟਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹਨ। ਕਰਨਲ ਸਿਰੋਹੀ ਦਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਓਨੇ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇੱਕ ਨੇਕ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਬੰਧੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਫੌਜ ਦੇ ਇਸ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਬੇਸ਼ਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਸੂਬਿਆਂ 'ਚ ਫੌਜ ਪ੍ਰਤੀ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 26 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਣਗੀਆਂ।

ਤਿਆਗਣਾ ਪਵੇਗਾ ਦਿਖਾਵਾ-ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ


ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਉਲੰਪੀਅਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨੇ ਡਾਢੀ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਸਟੇਟਸ ਸਿੰਬਲ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾ ਤਿਆਗਣਾ  ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਣੀ ਪਵੇਗੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਤਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ 'ਚ ਨਿਯੁਕਤ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ 
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉੱਚ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗਵਾਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਕੰਜੂਸੀ ਵਰਤੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ 'ਚ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਚੋਣ ਜਾਬਤੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ 'ਚ ਲਾਗੂ ਕਰਦਿਆਂ ਖੱਬੀਖਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਤੋਂ ਨੇਤਾ ਬਣੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਹਣੀ ਪਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਮਨਪੂਰਵਕ ਹੋਈਆਂ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ ਅਫਸਰ ਆਪਣੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ 'ਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹੇ ਪਰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਾਜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਅਫਸਰ ਕੁਮਾਰੀ ਕੁਸਮਜੀਤ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੋਣ ਅਫਸਰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਊਸ਼ਾ ਆਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜੋ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਈ ਹਨ ਉਸਦੀ ਮਿਸਾਲ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਨਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਚੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਨਜਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਪਰਮਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ 'ਚ ਲਾਏ ਚਹੇਤੇ ਡੇਢ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਬਜਰਵਰ (ਪੁਲਿਸ) ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਇਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਅਗਾਊ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀ ਵਜੋਂ ਕੁੱਝ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਲ ਰੈਂਕ ਵਧਾਏ ਸਨ। ਰਾਜ ਦੇ ਸਿੰਚਾਈ ਮੰਤਰੀ ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਵੱਲੋਂ ਹਲਕਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਰਿਜਰਵ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੌੜ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੇ ਕੁੱਝ ਥਾਣੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ, ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸ਼ਰਦ ਸੱਤਿਆ ਚੌਹਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਵਰਗੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਆਈ. ਪੀ. ਐਸ. ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ (ਪੀ. ਪੀ. ਐਸ.) ਵਾਲੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਖਤੀ ਵਰਤਦਿਆਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਧਰੀ ਧਰਾਈ ਰਹਿ ਗਈ। 
ਇਹਨਾਂ ਮਹਿਲਾ ਅਫਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਚੋਣ ਅਮਲ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜਨ ਲਈ ਦਿਖਾਈ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਹਲਕੇ ਲੰਬੀ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ 1 ਦਰਜ਼ਨ ਰਿਟਰਨਿੰਗ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੇ ਤੱਥ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜਮੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਕਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਕਾਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਛੁੱਟੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਨੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਮੈਡੀਕਲ ਬੋਰਡ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਆਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ ਕਿ ਪੱਖਪਾਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਫਸਰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿੰਨਾਂ 'ਚ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਪਰੋਸਣ ਅਤੇ ਵੋਟਾਂ ਖ੍ਰੀਦਣ ਲਈ ਨਕਦ ਰਾਸ਼ੀ ਵੰਡਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦੀਆ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ 'ਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤੇ ਕਲੋਜ ਸਰਕਟ ਟੀਵੀ ਕੈਮਰੇ ਫਿੱਟ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣ ਦੀ ਮੋਨੀਟਰਿੰਗ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਦਿੱਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਇਆ ਬਲਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਿਰੋਲ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹ ਮਸਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪ੍ਰੀਵਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛੋਕੜ 'ਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ 'ਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਹੀ ਮੋਹਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਸੱਤਾ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ। ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਤੇ ਉਂਗਲ ਨਾ ਉੱਠ ਸਕੇ।
ਉੱਧਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਮਹਿਲਾ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਉਹਨਾ ਨੇ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਏ ਹਨ ਤੇ ਚੋਣਾਂ ਕੋਈ ਅਲੋਕਾਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਵੀ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਮੌਰ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਪਾਈ. . . . . . . .

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ


ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਜਮਹੂਰੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਹਾਸਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਨਾਢਾਂ, ਬਾਹੂਬਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤ 'ਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਸ ਜਮਹੂਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਠਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੋਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਚੋਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਹੰਢਾ ਚੁੱਕੇ ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆਂ 35 ਸਾਲ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਵੋਟ ਨਾ ਪਾਉਣਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਜਜਬਾਤੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬਣਤਰ 'ਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਫੈਸਲਾ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖੇਡ ਬਲ ਅਤੇ ਛਲ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਠਿੰਡਾ ਪੱਟੀ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ  ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵੋਟ ਮਹਿਜ ਇੱਕ ਕਾਗਜ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਰਹੀ ਤੇ ਹੁਣ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਬਿਜਲਈ ਯੰਤਰ ਤੋਂ ਸਿਵਾਏ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। ਸੇਵੇਵਾਲਾ ਦੇ ਇਸ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ 25 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੋਟ ਬਣੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਇਹ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ। ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ 'ਚ ਉਸਦਾ  ਭਰਾ ਖੜ•ਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਵੋਟ ਨਾ ਪਾਈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੱਕਰ ਸਖਤ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਤਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੁਆਰ ਸਕਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਭਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਪਾਏਗਾ। ਪਿੰਡ ਭੁੱਚੋ ਖੁਰਦ ਦੇ ਦੋ ਕਿਸਾਨ ਭਰਾ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਤੇ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਦੇ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਤਾਰ 'ਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ। ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਵੋਟ ਨਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਧੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਵੀ ਵੋਟਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਇਹ ਤਾਂ ਕੁਰਸੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਜਰੀਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਅੱਖਾਂ ਫੇਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਆਖਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਨਾ ਪੰਚੀ ਲਈ ਵੋਟ ਪਾਈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਐਮ. ਪੀ. ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਸੰਵਰਦਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੀ  ਲਾਈਨ 'ਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਗੇ।
ਪਿੰਡ ਲਹਿਰਾ ਬੇਗਾ 'ਚ ਕਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਜਗਮੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੋਟ ਸ਼ਨਾਖਤੀ ਕਾਰਡ ਤਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਵੋਟ ਦਾ ਕਦੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ 1978 'ਚ ਜ਼ੇਲ• ਜਾ ਕੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਜਗਮੇਲ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਵਸਥਾ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਹੀਂ ਵੋਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਢਾਂਚਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ ਬਲਕਿ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਤਿਉਣਾ ਦੀ ਬਿਰਧ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਨੇ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਲੀਡਰ ਵੋਟਾਂ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਕੋਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਗੂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਰੂਰ ਸੋਚੂੰਗੀ। ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੇਬੇ ਨੇ ਵੋਟ ਨਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਟੈਂਡ ਹੀ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। 50 ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕੇ ਆਜੜੀ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਵੋਟ ਕਿਵੇਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਹੀ ਗੁਜਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਹੈ ਨਾ ਮੈਂ ਵੋਟ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਇੱਜੜ ਲਈ ਕੋਠਾ ਪੈ ਜਾਣਾ। ਕੋਈ ਜਿੱਤੇ ਕੋਈ ਹਾਰੇ ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਇੱਜੜ ਆਸਰੇ ਹੀ ਖਾਣੀ ਹੈ। 
ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਲਾਜਮ ਕਮਲ ਕੌਰ ਨੇ ਵੀ ਵੋਟ ਨਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਸਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਬਜੁਰਗ ਰਾਮਜੀ ਦਾਸ ਵੀ ਇਸੇ ਸ੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਸਾ ਦੀ ਹੀ 50 ਸਾਲਾ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਦਰਦ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵੱਟੇ ਵੋਟਾਂ ਬਟੋਰਨ, ਧਨ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੂਸ਼ਣਬਾਜੀ ਨੇ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਜਾਈਏ।
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਜਾ ਰਹੇ ਬੀ. ਏ. ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬੜੀ ਦੁਬਿਧਾ 'ਚ ਹੈ ਕਿ ਵੋਟ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਾਵੇ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਭੋਰਾ ਵੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੌਜੁਆਨ ਵਰਗ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰੀ ਦੀ ਦਲਦਲ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਦੁਖਦਾਈ ਪੱਖ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੇ 64 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨੌਜੁਆਨ ਟਰੈਵਲ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹਦੇ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਬੇਗਾਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜੇਲ 'ਚ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਟਲ 'ਚ ਬਹਿਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਬਲ ਐਮ. ਏ. ਬੀ. ਐੱਡ. ਯੋਗਤਾ ਨੌਜੁਆਨ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਘਰੇ ਨਾ ਬੈਠਣ ਸਗੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਪਾਵੁਣ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਕ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚੋਣ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 49 ਓ ਤਹਿਤ ਵੋਟਰ ਪ੍ਰੀਜਾਈਡਿੰਗ ਅਫਸਰ ਕੋਲ ਪਏ ਰਜਿਸਟਰ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਬਟਨ ਦਬਾਏ ਵਾਪਿਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰਵਿੰਦਰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਚੋਣ ਅਮਲ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਚੋਣ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ ਲੀਡਰ-ਸੇਵੇਵਾਲਾ


ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਜਰਨਲ ਸਕੱਤਰ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਸੇਵੇਵਾਲਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਲੰਬਾ ਅਰਸਾ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੀਡਰ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਘਟਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਸੇਵੇਵਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਮੰਗਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਣੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੋਟਾਂ ਚੁੱਕੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਣਾ ਸੀ।