ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. ਡਿਊਟੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸੁੱਕਣੇ ਪਈ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਦੀ ਜਾਨ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ
ਨਫਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਉਖੜੀ ਪਈ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵੀ. ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲੂਟ ਮਾਰਨ ਜੋਗੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਥਕਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਗੇ ਠੱਪੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਮਾਰਾ ਕੁਸਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਤਾਂ ਬਾਦਲ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੇ ਗੇੜੇ ਹਊਆਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਉੱਪਰੋਂ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੁੱਕਣੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੁਲਾਜਮ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਦੀ ਟਹਿਲ ਸੇਵਾ 'ਚ ਜੁਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਬਾਦਲ ਕੁਨਬਾ ਜ਼ਿਲ•ੇ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚਾ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਤਾਂ ਪੱਬਾ ਭਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਣੇ ਭਾਂ-ਭਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਹਿੰਦੀ ਕਸਰ ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. ਹਲਕਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮੁਜਾਹਰਿਆਂ ਕਾਰਨ ਨਿੱਕਲੀ ਪਈ ਹੈ। ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਗੇੜੇ ਅਤੇ ਨਫਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਲੁਟੇਰੇ, ਝਪਟ ਮਾਰ ਅਤੇ ਚੋਰ ਖੂਬ ਲਾਭ ਉਠਾ ਰਹੇ ਹਨ ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਹੋਏ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤੇ ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰਾਫ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰ 'ਚ 9 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਦੇ ਹੋਏ ਕਤਲ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਕੋਤਵਾਲ ਜਗਦੀਸ਼ ਲਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹਾਲੇ ਕੋਈ ਸੁਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਥਾਣਾ ਫੂਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਈਆ ਦੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਵੀ ਇਸੇ ਸ੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਥਾਣਾ ਇੰਚਾਰਜ ਕੋਲ ਜਾਂਚ ਦਾ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ 'ਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸਤ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਇਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਹਾਂਨਗਰ ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਚੋਰੀਆਂ ਦੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਲੰਬੀ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਚੋਰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਹੁਣੇ ਖਤਮ ਹੋਏ ਕਬੱਡੀ ਮੈਚ, ਗੁਜਰ ਚੁੱਕੀ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਚੱਕਰਾਂ 'ਚ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਿਲ•ਾ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦਫਤਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁੱਲਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ•ਾ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕਲੈਰੀਕਲ ਸਟਾਫ ਵੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੂੰ ਗਿਲਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਰਿਜਰਵ ਫੋਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਜਨਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਕ ਦੱਸਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜਾ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. ਡਿਊਟੀਆਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਐਨਾਂ ਉਲਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਫੌਜਦਾਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਵੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ 'ਚ 47 ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਲਈ 20 ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਤੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲ 24 ਘੰਟਿਆਂ 'ਚੋਂ 47 ਮਿੰਟ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲਿ•ਆਂ ਵਿਚਲੇ ਥਾਣਿਆਂ 'ਚ ਤਾਇਨਾਤ ਫੋਰਸ ਦੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬੋਝ ਐਨਾਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਐਸ. ਐਚ. ਓ. ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 18 ਘੰਟੇ, ਹੋਰ ਥਾਣੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ 17 ਘੰਟੇ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 15 ਘੰਟੇ ਡਿਊਟੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਜਾ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਦੀ ਹਫਤਾਵਰੀ ਛੁੱਟੀ ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. ਡਿਊਟੀਆਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ• ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਥਾਣਾ ਇੰਚਾਰਜ ਤੱਕ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ 'ਚ ਔਸਤ 366 ਮਿੰਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਲਈ ਕੱਢਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਬਰਾਬਰ-ਬਰਾਬਰ ਦੇਣੀਆਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਐਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੰਟ ਤਨਖਾਹ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਡਿਊਟੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨਾਂ, ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਹਿਮ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਤੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਜਾਂ ਤਫਤੀਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਹੀ ਕਿੱਥੇ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਮੁਲਾਜਮ ਵੱਧ ਡਿਊਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਲ•ਾ ਮਿਆਰੀ ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਤੇ 1 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਪਿੱਛੇ 126 ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 276 ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਲਾਜਮ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਸਿਵਲ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪੁਆੜੇ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਟੌਹਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਗੰਨਮੈਨ ਲੈ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ 'ਬੜੇ ਮੀਆਂ ਸੋ ਬੜੇ ਮੀਆਂ ਛੋਟੇ ਮੀਆਂ ਸੁਭਾਨ ਅੱਲਾ' ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਕਰਦਿਆਂ ਮੰਤਰੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਤਾਂ ਜ਼ਿਲਿ•ਆਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਅੱਗੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਜਿਪਸੀ ਚਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਦੋਵੇਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਰਾਜ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਨਵੇਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਿਤੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। 
ਜ਼ਿਲ•ਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ ਡਾ. ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹੀ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਨ ਪਾਵਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਥੋੜ•ੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਜਰੂਰ ਹੈ ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਹੈ।