ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸਾਏ ਕਾਰਨ ਭੈਣ ਭਾਈ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਰੱਖੜੀ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਗ੍ਰਹਿਣ

ਬਠਿੰਡਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ

ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਭਰ 'ਚ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਖਾਂ 'ਚ ਕੁੜੀਆਂ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਏ ਗਏ ਮੰਦਭਾਗੇ ਵਰਤਾਰੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਫਿੱਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਕੁਸੈਲਾ ਸੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15 ਲੱਖ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਰੱਖੜੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁੰਨੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਅਲਿਹਦਾ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੱਧਰ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰ ਭੈਣ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਤਰਸੇਵਾਂ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਜ਼ਿਲ•ਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਪਿੰਡ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰੱਖੜੀ ਦੀ ਰੌਣਕ ਗਾਇਬ ਰਹੀ। ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ ਵੱਲੋਂ 2009 'ਚ ਕੀਤੇ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਪਿੰਡ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਕੁੱਖਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ' ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ 'ਚ ਹਾਲਾਤ ਸਾਜਗਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2010 'ਚ ਲਹਿਰਾ ਬੇਗਾ 'ਚ 30 ਲੜਕਿਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ 14 ਰਹੀ, ਜ਼ਿਲ•ੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡ ਤੁੰਗਵਾਲੀ 'ਚ 60 ਲੜਕੇ ਤੇ 38 ਲੜਕੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਲਹਿਰਾ ਮੁਹੱਬਤ 'ਚ 81 ਲੜਕੇ ਅਤੇ 50 ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਸੁੱਖਾ 'ਚ 32 ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੇ 25 ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਰ•ੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ 901 ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ 753 ਰਹੀ। ਇਸ ਵਰ•ੇ 2011 ਦੀ 30 ਜੂਨ ਤੱਕ ਬਾਲਿਆਂਵਾਲੀ 'ਚ 19 ਲੜਕੇ ਜਨਮੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੇਵਲ 6 ਰਹੀ। ਪਿੰਡ ਰਾਮਪੁਰਾ 'ਚ 8 ਮੁੰਡੇ, 4 ਕੁੜੀਆਂ, ਡਿੱਖ 'ਚ 6 ਮੁੰਡੇ ਤੇ 2 ਕੁੜੀਆਂ, ਨੰਦਗੜ ਕੋਟੜਾ, ਰਾਮਣਵਾਸ ਅਤੇ ਢੱਡੇ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ 3-3 ਲੜਕੇ ਅਤੇ 1-1 ਲੜਕੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿੰਡ ਕੋਟੜਾ ਕੌੜਾ 'ਚ ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ 5 ਲੜਕੇ ਤੇ 3 ਲੜਕੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉੱਧਰ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ 2009 'ਚ ਗਹਿਰੀ ਬੁੱਟਰ 'ਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 13 ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੰਡੇ 31 ਸਨ। ਪਿੰਡ ਚਾਉਕੇ 'ਚ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 102 ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 60 ਰਹੀ। ਪਿੰਡ ਕੋਟਫੱਤਾ 'ਚ ਇਸ ਵਰ•ੇ ਦੌਰਾਨ 38 ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 19 ਰਹੀ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਪਿੰਡ ਬੁਰਜ ਗਿੱਲ 'ਚ ਸਥਿਤੀ ਕਾਫੀ ਖਰਾਬ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 18 ਲੜਕਿਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਕੇਵਲ 5 ਸੀ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਭਗਤਾ ਭਾਈ, ਭਾਈ ਰੂਪਾ, ਸੇਲਬਰਾਹ, ਫੂਲੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗਹਿਰੀ ਭਾਗੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰਗੜ• ਜੰਡੀਆਂ ਸਮੇਤ 1 ਦਰਜ਼ਨ ਪਿੰਡ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਨੰਨੀਆਂ ਮੁੰਨੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਗਾਇਬ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਇਲਾਕੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਫਿਕਰਮੰਦੀ ਵਾਲੇ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਇਲਾਕੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਦੇ ਅੱਧੀ ਦਰਜ਼ਨ ਪ੍ਰੀਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਨੂੰ 1-1 ਲੜਕੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ 'ਚੋਂ ਭੈਣ ਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਰੋਡ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਰੱਖੜੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸਦੀ ਮਾਮੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨਣ ਨਾ ਆ ਸਕੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ 'ਚ ਇੱਕ ਧਨਾਢ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੇ ਲਾਡਲੇ ਵੀ ਭੈਣ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ 'ਚ ਰੱਖੜੀਆਂ ਸਜਾਈ ਫਿਰਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲ ਸੁੰਨੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤਕਦੇ ਭੈਣ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭੈਣਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਇਕਲੌਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਰੱਖੜੀਆਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਗੁੱਟ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸੀ, ਭੂਆ ਤੇ ਭੈਣ ਵਰਗੇ ਮਨਫੀ ਹੋ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸ਼ਦੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ-ਰਾਣਾ 


ਬੇਟੀ ਬਚਾਓ ਮੰਚ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਰਜਨੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹਾਲੇ ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਨੋ ਬਿਰਤੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ ਓਨਾਂ ਚਿਰ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਬੇਵੱਸ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਰਾਣਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜੀ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਗੁਆ ਬੈਠੇਗਾ।

ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਧਿਆਨ ਦੇਣ-ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਰ


ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਐਥਲੀਟ ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਬੇਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਤੇ ਸ਼ਾਖਰਤਾ 'ਚ ਮੋਹਰੀ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ 'ਚ ਪਛੜੇਵਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ 'ਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਨ•ਾਂ ਚਿਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ 'ਚ ਇਜਾਫਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਖੋਖਲੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਣੇ ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਤਹਿਸ ਨਹਿਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।

ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਹਨ

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਕੁੱਝ ਪਿੰਡ ਧੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣੇ ਹਨ ਸਾਲ 2010 ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਲ•ਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਢੇਲਵਾਂ 'ਚ 5 ਲੜਕਿਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਧੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ 10 ਰਹੀ। ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਲਹਿਰਾ ਖਾਨਾ 'ਚ 9 ਮੁੰਡਿਆ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 16 ਕੁੜੀਆਂ, ਮਹਿਰਾਜ ਪੱਤੀ ਕਾਲਾ 'ਚ 20 ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ 32 ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਥਪੁਰਾ 'ਚ 12 ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 18 ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਧੀਆਂ ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।